🎈 Üstün Zekalı Çocuğu Olan Varmı

cRAa8X. Günümüzde bebeklerin doğumundan sonra gelişme süreçlerinde yapmış olduğu hareketler ve hızlı öğrenme yetenekleri her ebeveyni bebeğinin üstün zekalı olup olmadığı sorusunu sormaya iter. Uzmanlar bu düşüncenin en temelinde kendisi için özel olan çocuklarını herkes içinde özel olması arzusunun yattığını ifade etmektedirler. Bu durum tabii ki de bazı çocukların diğerlerinden özel olmadığı anlamına gelmemektedir. Peki, bebeğinizin ve çocuğunuzun üstün zekalı olup olmadığını nasıl anlarsınız? BEBEĞİNİZİN ÜSTÜN ZEKALI OLUP OLMADIĞINI ANLAMA Bebeğinizin zekasıyla ilgili herhangi bir görüş belirtecek uzman değilseniz, bebeğinizin üstün zekalı olup olmadığını anlamak sizin için o kadar kolay olmayabilir. Üstün zekalı bebeklerde/çocuklarda sıkça görülen bazı belirtiler vardır ama bu belirtileri çocuğunuzun üstün yetenekleri ile karıştırmamak üstün zekalı olup olmadığını anlamanın en iyi yolu bebeğinizi iyi gözlemlemenizdir. Üstün zekalı bebekler, diğer bebeklere oranla belli bir dönüm noktaları ile karşılaşmaya eğilimlidirler. Örneğin bebeğiniz, diğer bebeklere oranla daha erken yaşta emekleyebilir, yürüyebilir ve hatta konuşmaya başlayabilir. ÜSTÜN ZEKALI BEBEKLERİN DİL YETENEKLERİ GELİŞMİŞTİR Uzmanların belirttiklerine göre, üstün zekalı bebeklerin dil yetenekleri erken dönemlerde gelişmeye başlar. Bu nedenle de sizin söylediklerinizle yakından ilgilenmeye başlar. Örneğin 6 aylık üstün zekalı bir bebek okuduğunuz hikayeyi kavrayıp ilgi gösterirken, 14 aylık olduğunda cümleler konuşmaya başlayacak ve 18 aylıkken ise, yönergeleri takip edebilecektir. Üstün zekalı bebeklerin sadece dil yetisi gelişmemiştir. Bu gruba giren bebekler pek çok şeyi erken yaşlarda kavramaya başlayacaktır. Üstün zekalı bebekleri diğer bebeklerden ayıran farklar uzmanlar tarafından şu şekilde sınıflandırılmıştır;Hafızaları Güçlüdür; bebeğiniz üstün zekalı ise, olağanüstü bir hafızaya sahiptir. Gizlenen bir oyuncağın nerede olduğunu hatırlayabildiği gibi, mutfağın yemek yenen bir yer olduğunu anlar ve zamanları, yerleri diğer bebeklere oranla daha iyi hatırlar. Uzun Süre Odaklanırlar; genellikle yeni yürümeye başlayan bebekler ilgilerini çeken pek çok şeye kısa süre sonra ilgilerini kaybedebilir ve siz bir hikayeye başladığınızda bir süre sonra ilgisi dağılabilir. Fakat bebeğiniz üstün zekalı ise, ilgisini hiç kaybetmeden tüm hikayeyi dinleyebilmektedir. Sanatçı Ruhludurlar ya da Sayılarla Araları İyidir; bebeğiniz/çocuğunuz iyi çiziyor ya da sayıları toplayıp çıkarabiliyorsa, üstün zekalı olması yüksek ihtimaller arasında yer alır. Evde veya okulda, olağanüstü yetenekli veya üstün zekalı bir çocuğa sahip olmak zorlu bir durum olabilir. Potansiyellerini kullanmaları için onları teşvik ederek ve kurdukları ilişkileri geliştirmeleri konusunda destek olarak onlara yardım edebilirsiniz. Dünya Sağlık Örgütü dünyadaki çocukların yüzde 2’sinin olağanüstü yetenekli çocuklar olduğunu söylüyor. Yani olağanüstü yetenekli çocuklar ailenizde, okulunuzda ve çevrenizdeler. Eğitim sistemi veya psikoloji ya da psikopedagoji alanındaki uzmanlar her zaman olağanüstü yetenekli çocukları fark edemiyorlar. Bu çocukların çok az bir kısmı potansiyellerine ulaşmak için ihtiyaç duydukları desteği görüyorlar. Bu olağanüstü yetenekli çocuklar kız çocukları ise ya da sosyo-ekonomik statüsü düşük bir aileden geliyorlarsa, yeteneklerinin farkına varmak daha da zorlaşıyor. Farkına varılmayan bu durumla ilgili pek çok efsane ve yanlış inanç da var. Eğer bu çocuklar çok sessizse, neredeyse görünmez gibilerse onlara Dikkat Eksikliği Bozukluğu ADD hiperaktiviteli veya hiperaktivitesiz, bipolar bozukluk veya Asperger Sendromu gibi yanlış tanılar konulabiliyor. Olağanüstü yetenekli çocuklar nasıl fark edilir? Pek çok uzman bir çocuğun çok yetenekli olduğunu anlamak için en azından 5 veya 6 yaşında olması gerektiğini söylüyor. Ancak bazı uzmanlar ise 2 – 4 yaş aralığında belirtilerin görülebileceğini düşünüyor. Ayrıca olağanüstü yetenekli olunmasıyla akademik performansın çok yüksek olmasının birbirine karıştırılması yaygındır. Olağanüstü yetenekli bir çocuk elbette çok zeki olabilir ancak bu çocuklar çok farklı bir zekaya sahiptir. Bu yüzden kötü değil de ortalama notlar alıyor olabilirler. Ne yazık ki olağanüstü yetenekli çocuklar söz konusu olduğunda bazı temel özellikler yanlış yorumlanıyor. Amerika, Denver’daki Gifter Development Center’ın kurucusu Klinik Psikolog Linda Kreger Silverman’a göre olağanüstü yetenekli çocuklar belli özelliklere sahiplerdir. Bu özellikler şöyle sıralanabilir Bazı sorumluluklarını yapmamalarını veya okula gitmek istememelerini zekice açıklamaları Hikaye yaratma, harika şakalar veya kelime oyunları yapma konusunda yüksek kapasite sahibi olmaları Genellikle ebeveynlerini veyaöğretmenlerini utandıracak akıllıca sorular sormaları Tutku duydukları bir konuya kendilerini adamaları Olağan dışı şekilde gerçekleştirdikleri bazı alışkanlıklarının olması Adil olmayan durumların farkına varabilmeleri ve kendilerini savunamayanları savunmaları Kaotik anlarda sakin kalabilmeleri Başlıca Özellikler Aşırı heyecanlı olmak Genellikle eğitimciler ve psikologlar olağanüstü yetenekli çocukların gelişimleri esnasında farklı konularda yaşadıkları aşırı heyecanın farkına varmazlar. Bu da genellikle yanlış tanı konulmasına yol açar. 1. Psikomotor Aşırı Heyecan Olağanüstü yetenekli çocuklar sıkıldıklarında etrafta dolanırlar. Dönem dönem dikkat sorunu yaşıyormuş ve hiperaktifmiş gibi görünürler. Sonuç olaraksözlü ve fiziksel heyecanları Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu yaşıyormuş gibi görünmelerine sebep olabilir ADHD. Eğer çocuk bir şeyi yapmak isterse veya kendini onun için büyüleyici veya çekici olan bir şeye kaptırırsa, konsantrasyon seviyesi aynı yaştaki çocuklara göre çok daha yüksek olacaktır. Etraflarındaki her şeyi unuturlar. Ancak başarmak istedikleri şeyi başaramazlarsa öfkelenme ihtimalleri de vardır. Bu, onlara nasıl yöneteceklerini öğretmemiz gereken bir duygudur. 2. Çok yoğun çalışan zihin Olağanüstü yetenekli çocuklar doymak bilmez bir şekilde meraklıdırlar. Bazen tüm enerjilerini tek bir şeyin üzerine yoğunlaştırırlar. Bu merak nedeniyle bazen ebeveynleri çocuğu anlamakta zorlanabilirler. Bu yüzden uzmanlar çocukta Asperger Sendromu olduğunu düşünebilirler. 3. Aşırı faal duygular Ebeveynler genellikle olağanüstü yetenekli çocukların “çok yoğun ve aşırı” ya da “mutluluktan patlamak üzere.” gibi sözlerle tanımlarlar. Çok duygusal olmaları nedeniyle, yetişkin olduklarında duyguları onlar için bir avantaja dönüşebilir. Ancak çocukluk döneminde hiç alakaları olmasa bile bu çocuklara bipolar bozukluk teşhisi konabilir. Hassasiyetleri nedeniyle izledikleri bir filmdeki bir karakterin başına gelenler için ağlayabilir, sosyal adalet, şiddet ve çevresel sorunlar gibi konularla ilgili endişeduyabilirler. Yanisosyal açıdan bilinçlidirler. 4. Aşırı faal duyular Genellikle kıyafetlerindeki etiketler, sınıftaki gürültü, belli bazı kokular veya yüksek sesler onları rahatsız eder. Bu tür şeyleri o kadar yoğun algılarlar ki adeta beyinleri istila edilmiş gibi olur. Başka bir şey hakkında düşünemezler. Genellikle ne öğretmenleri ne de ebeveynleri bu aşırı hassasiyeti anlayabilir. Çocukları çıldırmış gibi görürler. Halbuki bu tür durumlar çocukların bilerek yaptıkları şeyler değildir. 5. Aşırı faal hayal gücü Olağanüstü yetenekli çocuklar “kendi dünyalarında yaşıyor” gibidir. Örneğin okulda hissettikleri yalnızlıktan kaçabilmek için kolaylıkla yeni keşifler yapabilir, yeni hayaller kurabilir, farklı durumlar ve hayali arkadaşlar yaratabilirler. Hayal alemine dalınca gerçeklerle hayali şeyleri karıştırmaya başlayabilirler. Genellikle hikayeler çizerler, yazarlar veya hayal ederler. Amaçları kendileri için o kadar da çekici ve teşvik edici olmayan gerçek dünyadan kaçmaktır. Son tavsiyeler Hamilelik veya bebeklik döneminde çocuğu hangi aktiviteye maruz bırakırsanız bırakın onu olağanüstü yetenekli bir çocuk haline getiremezsiniz. Olağanüstü yetenekli çocuklar o şekilde doğarlar. Eğer çocuğunuzun olağanüstü yetenekli olduğunu düşünüyorsanız kendi korkularınızın ve ön yargılarınızın üstesinden gelmelisiniz. Evet, çocuğunuz gerçekten farklıdır. Ona bu durumu yönetmesi ve potansiyeline ulaşması için yardımcı olmalısınız. Farklılıklarının farkına varmak ve onları geliştirmek zorlu bir mücadeledir. “Normal” olana alışmış durumdaki psikologları, öğretmenleri ve aile üyelerini şaşırtabilirler. Bu nedenle çocuğunuza mükemmel olması için değil tıpkı diğer çocuklar gibi mutlu olması için yardım etmelisiniz. Olağanüstü yetenekli bir çocuğu izole etmenin bir anlamı yoktur. Onları yalnızca kendileri gibi olan çocuklarla bir arada tutmaya çalışmayın. Aslında yalnızca birkaç ülkede bu tür çocuklar için özel olarak hazırlanmış eğitim programları vardır. Geleneksel okul sistemine uyum sağlamaları için onlara yardımcı olun ve nasıl arkadaş edineceklerini onlara öğretin. Ayrıca onlara, potansiyellerinin tamamına ulaşmaları için yardımcı olmak adına ilave seçenekler sunun. Onların sağlıklı olması, iyi gelişmeleri, düzgün eğitim almaları, hayat başarısını elde etmeleri her ailenin önceliğidir. Peki bunlar her ebeveyn için aynı kaygılar olmasına rağmen üstün zekalı çocuğa sahip olan kişilerin durumu nedir? Çocuğun üstün zekalı olması aileye farklı külfetler getirmekte midir? Çocuğun kendisine ne gibi zorluklar getirmektedir? Çevresi ve arkadaşları ile ne gibi uyum problemleri yaşamaktadır? Aynı şeyleri yapar aynı zevkleri paylaşırlar mı? Algılamaları, ilgileri, merakları hangi yöndedir? Evde ve sınıftaki durumları ne olmalıdır? Özellikleri onlara özel davranılmaları sonucunu getirir mi? Yaşadıkları yalnızlık çözülmezse onları hangi riskler beklemektedir? Üstün zekalı çocuklar konusunda zihnimdeki tüm soruları NPİ Etiler Psikolojik Danışma Merkezi'nden Uzman Çocuk Psikologu Yasemin Kalkavan'a yöneltmeye çalıştım. Aldığım cevapları siz okuyucularının yararlanması dileği ile Zeka nedir diyerek başlamak istiyorum!- Zeka, genel zihinsel kapasite, kavram ve algı yardımıyla soyut ve de somut nesneler arasındaki ilişkiyi kavrayabilmektir. Zeka soyut düşünebilme, sosyal akıl yürütme, muhakeme etme, planlama yapabilmektir. Bu zihinsel işlevleri uyumlu şekilde bir amaca yönelik olarak kullanabilme, öğrenebilme ve deneyimlerinden faydalanabilme yetenekleri zeka olarak adlandırılmaktadır. - Zeka durağan bir şey midir yoksa geliştirilebilir mi?- Evet… Zekanın farklı tanımları var. Buna karşılık zekaya ilişkin kuramların tümü zekanın geliştirilebilecek bir kapasite ya da potansiyel olduğu ve biyolojik temellerinin bulunduğu noktalarında birleşiyor. Buna göre zeka, bireyin doğuştan sahip olduğu, kalıtımla kuşaktan kuşağa geçen ve merkez sinir sisteminin işlevlerini kapsar. Deneyim, öğrenme ve çevreden kaynaklanan etkenlerle biçimlenen bir Zeka türlerinin başarıyla ilişkisi var mıdır?- Zeka tek bir boyutta değildir. Her birey farklı derecelerde zekaya sahiptir. Kişiler zeka türlerine çeşitli düzeylerde sahip olarak doğarlar. Bu zeka türlerinden bazılarına daha fazla eğilim gösterirler. Fakat çeşitli faktörler çocuğun eğilim gösterdiği zeka türünü bazen geliştirir bazen de gelişimini engeller. - Bu konuyu bir örnekle açabilir miyiz daha iyi anlaşılması için? -Tabii. Şöyle bir örnek verebilirim. Ekonomik düzeyi düşük bir ailede yetişen bir çocuğun müziğe eğilimi oldukça fazladır. Buna rağmen aile bu eğilimini destekleyemezse çocuğun bu yönünün gelişimi engellenmiş olur. Ya da kırsal kesimde yetişen bir çocuk düşünelim. Şehirde büyüyen bir çocuğa oranla bedensel zekasını daha çok geliştirme olanağı bulur. Bunun yanı sıra çevresel faktörler de burada çok önemlidir. Çocuğun eğilimi olmasa da farklı zeka türlerinin gelişimine katkıda bulunabilir. Yine bir örnekle anlatmak istersek; çocuğun matematik yönünden kuvvetli aile bireyleri içerisinde yetişmiş olması ve sonsuz destek alıyor olması çocuğun matematik zekasının gelişimine oldukça katkıda bulunacaktır. Bu bağlamda bakıldığında eğilim gösterilen zeka türü ile başarı arasındaki ilişki de birey güçlü olan bir zeka türüne sahiptir. Bu yönde desteklendiğinde başarı düzeyinin artacağı son yıllarda daha da kabul görmeye başladı. Bu duruma şöyle örnekler verilebilir Dünyada başarılı atletler, müzisyenlerin girdikleri IQ sınavlarından düşük puan almalarına rağmen başarılarını farklı alanlarda kanıtlamışlardır. Bunun nedeni nedir? Bakıldığında bu kişilerin zihinsel yeterliliğinin farklı olması, farklı ilgi ve beceri alanlarına sahip oldukları zeka türlerinin olmasıyla Dahi çocuklar bu zeki çocuklar arasından mı çıkmaktadır?- Üstün zekalı çocuklar kimlerdir? Geçerliliği ve güvenilirliği olan zeka testlerinden sürekli olarak 130 ve daha yukarı zeka bölümü sağlayan, kendi yaşıtlarından rastgele seçilmiş bir kümenin %98'inden üstün olan çocuklardır. Burada şunu bilmemiz gerekir. Her zeki çocuk dahi dahilik için bir merkezi oluşturmasına rağmen dahi çocuklar her zaman zeka testlerinde performanslarını gösteremeyebiliyorlar. Ya da okulda başarılı olamayabiliyorlar. - Peki dahi olarak bilinen çocukların zeka seviyeleri nedir?- Genel olarak bilinen standardizasyonu olan zeka testlerinde 140 ve üzeri puan alan çocuklar dahi olarak bilinirler. Zekilik ya da dahilik sonradan olunan bir durum değildir. Yani her zeki çocuk ben dahi olmak istiyorum diyerek dahi olamaz. - Zeki çocuk aynı zaman da akıllı çocuk anlamına gelir mi? -Süper zekalı çocuklarda hiperaktivite görünür mü? Hiperaktiflerin zeki çocuklar olduğu yönünde yaygın bir kanaat var. Buna bakışınız nasıl?-Toplumumuzda "hiperaktif çocuk zeki olur" gibi bir kavram vardır. Oysa öyle değildir. Hiperaktivite, beyindeki dikkat ve davranış kontrolü ile ilgili kısımların farklı işlemesi ile meydana gelen bir rahatsızlıktır. Bu çocukların çoğu normal zekaya sahiptirler. Hem hiperaktif hem de zeka seviyesi yüksek çocuklar da olabilir. Ancak bu çocukların zeka seviyesinin yüksek oluşu hiperaktivitelerine bağlanmamalıdır. Ayrıca hiperaktif olduğu halde zeka sorunu yaşayan çocuklar da vardır. Hiperaktivite ile zeka arasında bir bağlantı yoktur. Bu sorunu yaşayan ebevynler "demek ki çocuğum çok zeki" deyip hiperaktivite sorununa duyarsız kalmamalılar. - Toplum bu zeki çocuklara neler borçludur?- Ülkemizde üstün zekalı çocukların sorunlarını çözmeye yardım edecek, anne babalara rehberlik edecek kuruluşlar yok denecek kadar azdır. Her ilçede bulunan Rehberlik Araştırma Merkezleri, çocukları tanımlamada yardım edebilecek nitelikte kuruluşlardır. Ancak yönlendirme ve bir programa ayırma türünden hizmetler ülkemizde kolaylıkla sağlanabilir türden değildir. Tabii ki bu çocukların doğru yönlendirilmesi, üstün yeteneklerini ve zekalarını doğru yönde kullanabilmeleri için toplumun yapması gereken çok şey vardır. Öncelikle bu bireyler tanılanıp değerlendirilmeli… Potansiyelleri belirlenmeli… Ardından gereksinimlerini en iyi şekilde karşılayacak eğitim programına ihtiyaç vardır. - Bahsettiğiniz bu ihtiyacı biraz daha açık formüle edebilir misiniz?- Tabii… Sağlanması gereken eğitim hizmetlerini üç ana başlık altında toplamaya çalışayım. Hızlandırma, gruplama ve çeşitli uyarlamalarla bir programın normal sürecinden daha önce tamamlanmasıdır. Okula erken başlayabilir. Sınıf atlama, ileride olduğu derslerde sınıf atlama olabilmelidir. Programları süresinden daha kısa sürede tamamlayabilmeli… Kurslar alabilmelidir. Bunun gibi pek çok şekilde uygulamalar yapılabilmektedir. Gruplama nasıl yapılabilir? Normal sınıftaki üstün yetenekli öğrenciler için küme gruplamaları, özel bir sınıfta gruplandırma ya da özel bir okulda gruplandırma şeklinde olabilir. Ayrıca çeşitli özel yan kurslar, özel çalışmaların da yapılmasını gruplama altında toplayabiliriz. Zenginleştirmede ise normal sınıf programında üstün yetenekli öğrencilerin özelliklerine ve gereksinimlerine uygun uygulamaların yapılmasıdır. Bunun için normal sınıf içinde farklılaştırılmış öğrenme deneyimlerinin planlanması gerekmektedir. Az da olsa üstün zekalı çocukların eğitimi ile ilgili bir çalışma Milli Eğitim Bakanlığı kuruluşu altında başlatılmıştır. Bu proje üstün yetenekli öğrencileri normal eğitim programlarından arta kalan zamanlarda eğitilmelerini amaçlamaktadır. Sözü edilen eğitim etkinlikleri bağımsız okul niteliğindeki Bilim, Sanat Merkezlerinde Zeka türüne göre çocukların yönlendirilmesinin önemi nedir? Bu ne kazandırır?- Üstün yetenekli çocuklar bilgiye aç olurlar. Aynı anda pek çok alanda yetenekleri vardır. Hem bilgi açlıklarının doyurulmasına hem de kabiliyetlerinin geliştirilmesine ihtiyaç duyarlar. Bu çocuklar ülkenin en önemli kaynaklarından birisidir. Bu çocukların heba edilmemeleri gerekir. Ülkeye faydalı birer birey olarak yetişebilmeleri için yeteneklerine göre yönlendirilmeleri önemlidir. Özel yetenekli çocuklar 3-8 yaşları arasında teşhis edilmelidir. Aksi takdirde yönlendirme yapmak için geç kalınmış olur. - Üstün zekaya sahip çocukların yönlendirilmemeleri halinde ne gibi riskler söz konusudur?- Üstün yetenekliler kapasitelerine uygun eğitim almadıkları takdirde hem bu yeteneklerinin körelmesine hem de psikolojik olarak sıkıntıya düşmelerine neden olabilir. Bir çok üstün zekalı çocuk, hiç ders çalışmadan normal bir sınıfta okutulan konuları rahatça anlayabildikleri için ders çalışma alışkanlığı edinemezler. Bu da ilerideki akademik başarılarını olumsuz etkiler. Bu çocuklar fark edilmedikleri ya da yeterince destek görmedikleri zaman olumsuz davranışlarıyla dikkat çekmeye çalışırlar. Bu çocuklar toplum için büyük bir risk grubu oluşturmaktadır. Riskli ve meydan okuyucu bir eğitim ortamının sağlanmaması çocuğu köreltebilir. Üstün yetenekli çocuk tespit edildiği takdirde öğretmeni ona daha zengin bir öğretim imkanı sunmalıdır. Ayrıca ebeveyn, çocuğun diğer yeteneklerini ortaya çıkarıcı örneğin, spor, resim, müzik, tiyatro gibi faaliyetlerde bulunması için zemin Yüksek zekalı çocuklar ile vasat zekalı çocuklar arasındaki temel farklar nelerdir?- Üstün zekalı ve yetenekli çocuk fen, sosyal, matematik, edebiyat gibi akademik bir alanda veya sanat, yaratıcılık, önderlik vasıfları yönünden yaşıtlarından ileri düzeyde performans sergileyen çocuktur. Çoğu zaman ileri gelişmişlikleri ebeveynleri, çevredeki insanlar ya da öğretmenleri tarafından kolayca fark zekalı çocuklar bebeklikten itibaren yaşıtlarına göre daha farklı gelişirler. Mesela normal çocuklara göre daha erken yürür, konuşurlar. El ve parmaklarını rahatça kullanabilirler. Normal bir çocuk ilk kelimesini yaklaşık 8. ayında söylerken üstün zekalı çocuk ilk kelimesini ortalama 5,5 aylıkken söyleyebilir. 1,5 yaşına gelmeden önce de basit cümlelerle kendisini ifade edebilmektedir. Üstün zekalı çocukların hafızaları çok kuvvetlidir. Pek çoğu okula başlamadan önce kendi kendisine okumayı öğrenir. Bazı çocuklar ebeveynlerinin desteği ile okul öncesi dönemde okuma öğrenebilir ama üstün zekalı çocuklar bunu kendi başlarına Yüksek zekalı çocuklar temel karakteristiği nedir? Diğerlerinden hangi davranışları sebebiyle ayrılırlar?- Üstün zekalıların bir bölümü gerek anne-babaları gerekse öğretmenleri tarafından kolayca fark edilemezler. Hatta bazen yanlış yorumlanabilirler de. Bu çocukların bazıları arkadaşları ya da öğretmenleri tarafından farklı davranışları olan, değişik fikirlere sahip acayip çocuklar olarak da tanımlanabilirler. Üstün zekalı çocukların bir bölümünün tanılaması, teşhis konması zor olmasına karşılık bu çocuklar belirgin bazı özellikleri ile akranlarından Nedir bu özellikler? İyi anlaşılması için maddeler halinde alabilir miyim?- Elbette… Maddeler halinde şöyle anlatmaya zekalı çocukların çoğunluğunun gösterdiği en belirgin özellik küçük yaşlarda çok geniş sözcük dağarcığına sahip olmalarıdır. Ayrıca oldukça dikkatli gözlem yaparlar. Her şeye karşı meraklı davranışlar sergilerler. Fotografik hafızaları vardır bu çocukların. Örneğin gördükleri bir objeyi en ince ayrıntısına kadar hatırlar sonra da çiziverirler. Dikkatlerini odaklama sürelerin diğer yaşıtlarına göre daha fazladır. Sosyal akıl yürütme ve soyut düşünme yetenekleri çok daha erken yaşta gelişmeye başlar. Örneğin, 4 yaşındaki bir çocuk hikaye kitaplarını merakla resimlerine bakarak dinler. Bu yaştaki üstün zekalı bir çocuk ise resimdeki kahramanlar arasındaki ilişkiler, kimler birbirine daha fazla benziyor, kim kimin yavrusu gibi konular ile ilgilenir. Üstün zekalı çocukların ilgi alanları da diğer yaşıtlarına göre çok daha çeşitli ve geniştir. Bir yandan doğadaki canlılar ile ilgilenirlerken aynı zamanda dünyadaki diller konusuna da ilgi çocuklar çevrelerine karşı çok iyi gözlemcidirler. - Zeki çocuklar doğumdan itibaren mi böyle olmaktadırlar? Yani genetik yatkınlık ya da geçiş var mıdır?- Üstün zekalı çocukların bebekliklerinden beri gösterdikleri bazı belirtiler vardır. Gülme eylemine yatkınlıkları vardır. Hareketli bebek olurlar ama hiperaktivite değildir! Bu çocuklar konuşmaya başladıktan hemen sonra kendiliklerinden okuma-yazma öğrenirler. Bu durumdan ailelerinin çoğu kez haberi bile olmaz. Burada hiç bir zorlama gayreti söz konusu değildir. Bu arada bir bölümü rakamları, basit işlemleri yine kendiliğinden öğrenirler. Bir konuyu öğrenmek için onun kaynağına gidip bilgiyi oradan kendi kendilerine almayı yeğlerler. Bu özellikleri yaşamları boyunca korunur. Bu çocukların üstün zekalı olmalarında genetik yatkınlıklarının olduğu bilinmektedir. Zeka sonradan sahip olunmaz fakat yatkınlığı olduğu yetenekleri çevresel faktörlerle geliştirilebilir. - Peki zeka geliştirilebilir mi?- Zekanın oluşumunda genetik yatkınlık oldukça önemli bir rol oynar. Bir çocuğun sonradan üstün zekalı olması mümkün değildir. Doğumundan itibaren bu çocuklar bir takım belirtileri gösterirler. Fakat her çocuğun yeteneğinin olduğu, yatkınlığı bulunan bir alan vardır. Bu alan çocuğun gelişimi sürecinde desteklendiğinde geliştirilebilir. Örneğin, müziğe yeteneği olan ve çocukluğundan itibaren bu yeteneği geliştirilen çocuk ileride çok başarılı bir müzisyen olabilir. Eğer aynı çocuk kırsal kesimde yaşayan ve imkanı olmayan bir ailenin çocuğu ise bu alanı atıl kalabilir. Hiçbir zaman başarılı bir müzisyen olma imkanına sahip Bazı aileler çocukları için zeka testi yaptırmaya pek meraklıdır. Yapılan zeka testlerinin bir değeri var mıdır?- Zekanın tanımlanması güçtür. Zekanın tanımı ve ölçülmesi ile ilgili olarak çok sayıda kuram mevcuttur. Zeka dendiğinde aklımıza genellikle zihinsel yetenek gelir. Zeka testi olarak adlandırılan ölçme araçları da zihinsel yeteneği ölçmeyi amaçlarlar. Bir çocuğun zihinsel gelişim geriliğini veya üstün zihin gücünü ortaya çıkarabileceği gibi hangi yeteneklerinin ne kadar gelişmiş olduğunu, hangi alanlarda daha fazla eğilimi olduğunu geçerli ve güvenilir zeka testleri aracılığıyla saptamak mümkündür. - Annelerinin çocuklarının zeka seviyelerini ölçtürme çabalarını nasıl buluyorsunuz?- Çocuk sahibi olan her anne-baba bebeğinin sağlıklı olduğu kadar zihinsel gelişiminin de iyi durumda olmasını ister. Genelde de hemen hemen her ebevyn çocuğunun zekasını merak eder. Çocuğun her becerisi, değişik durumlardaki problem çözme ve akıl yürütme tarzı hep zeka belirtisi olarak yorumlanır. Becerisi ve farklılığı çevresi tarafından da dikkat çeken çocukların aileleri ya ebeveynin isteği ile ya da çevrelerinden gelen "senin çocuğun çok zeki, bir zekasını ölçtür" talebiyle uzmana başvururlar ve çocuklarının zekasını ölçtürmek isterler. Ancak böyle bir merak bir çocuğa zeka testi uygulanması için yeterli bir neden değildir. Sadece çocuğun ne kadar zeki olduğunu ispatlamak için uygulanan test çocuğa zarar verebilir. Öncelikle çocuğun etiketlenmesine neden olacaktır. İyi ya da kötü yönde olan her iki etiketleme de ailenin çocuğu ile olan iletişimine, çocuğun arkadaşları arasında kendisini gördüğü yere kadar değişikliklere neden olacaktır. Zeka ölçümünde sayısal bir veri elde edilmekle birlikte bu veri daha çok klinik değerlendirme için bir anlam ifade etmektedir. Zeka testi uygulama kararı ancak bir uzman tarafından verilebilir. Çocuğun, okulda, evde ve sosyal ortamda yaşadığı akademik, iletişim ve davranış sorunları üzerine uzmanın gerekli gördüğü takdirde Zeki çocukların eğitim öğretimleri diğerlerine göre farklılık gösterir mi?- Üstün zekalı çocuklara verilecek olan farklılaştırılmış eğitim, bu çocukları gelişimini ve bireysel başarısını en üst düzeye çıkarmayı hedefler. Üstün yetenekliler kapasitelerine uygun eğitim almalıdırlar. Bu olmadığı takdirde hem bu yeteneklerinin körelmesine hem de psikolojik olarak sıkıntıya düşmelerine neden olabilir. Bir çok üstün zekalı çocuk, hiç ders çalışmadan normal bir sınıfta okutulan konuları rahatça anlayabilirler. Bunun için ders çalışma alışkanlığı edinemezler. Bu da ilerideki akademik başarılarını olumsuz etkiler. Bu çocuklar fark edilmedikleri ya da yeterince destek görmedikleri zaman olumsuz davranışlarıyla dikkat çekmeye çalışırlar. Bu çocuklar toplum için büyük bir risk grubu oluşturmaktadır. Riskli ve meydan okuyucu bir eğitim ortamının sağlanmaması çocuğu köreltebilir. Tekrar vurgulayayım, üstün yetenekli çocuk tespit edildiği takdirde öğretmeni daha zengin bir öğretim imkanı Yüksek zekalı çocuklarda hayat başarısı ne durumdadır?- Üstün zeka ve yetenekteki çocuğun eğitimi çok önemlidir. Doğru eğitim ve yönlendirme ile üstün zekalı çocuklar insanlık tarihine geçecek işler yapabilirler. Fakat uygulanacak yanlış eğitim, onları hem kendileri hem de çevreleri için tehlikeli bireyler haline getirebilir. Üstün zekalıların tipik örnekleri onları sakar, utangaç, sosyal açıdan akranlarıyla uyumsuz gibi gösterse de bir çok araştırma onların tam tersine bir çok şeyi ortalama insandan çok daha iyi yapabilen, iyi, uyumlu, sevilen kişiler olduğunu ortaya koymuştur. Yapılan araştırmalar üstün zekalı bireylerin doğru yönlendirildiklerinde ve doğru eğitim verildikleri takdirde, diğer akranlarına göre okulda daha başarılı oldukları ve normal kişilere göre daha iyi sosyal uyum sergiledikleri görülmektedir. Bütün bu avantajlar, kariyer başarısına dönüşmektedir. Daha fazla maddi gelir elde etmelerine sebep olur. Sanat ve edebiyata daha fazla katkıda bulunmakta olduklarını göstermektedir. Fakat üstün zekalı olmak her zaman başarılı bir grafik çizmeyi garantilemez. Gerekli farklılaşmış eğitim almadıkları, akademik desteğin bulunmadığı ve sosyal desteğin de eksik olduğu bir ortamda büyüyen üstün zekaya sahip bir çocuğun yanlış yönlenmesi ve hayatına sosyal uyumu reddeden şekilde devam etmesi de oldukça Bu durum tedavi gerektiriyor mu?- Bir çocuğun üstün zekalı olması ve hem aile hem okul hem de diğer çevresel desteğin sağlanmasıyla herhangi bir tedaviye ihtiyacı olmayacaktır. Fakat ailesinden ve/veya okuldan eğitimi ve sosyal ortama uyumu için gerekli desteğin verilmemesi durumunda çocukta bir takım psikolojik sorunlar meydana gelebilmektedir. En önemlileri, sosyal uyum sorunları, davranış problemleri, depresyon, özgüven eksikliğidir. Bu durumda hem çocuk hem de ailesi için bir uzman yardımı gerekli olmaktadır. ?Üstün zekâlı çocukların tespitinde erken teşhisin önemli bir yeri var. Çocuğumuzun üstün zekalı olduğunu anlamak ve ona göre bir eğitim almasını sağlamak için nelere dikkat etmeliyiz? - 1105 Son Güncellenme - 1108 Güncelleme - 1108Bu konuda en büyük görev aileye düşmektedir. Peki, anne-babalar olarak hangi özellikleri gözlemlersek çocuğumuzun üstün zekâlı olduğu konusunda fikir sahibi olabiliriz?Tüm Üstün Zekalılar Derneği TÜZDER Genel Müdürü Tunahan Coşkun, yetenekli çocukların sahip olabileceği bazı özellikler hakkında önemli bilgiler verdiBU ÖZELLİKLER VARSA ÇOCUĞUNUZ ÜSTÜN ZEKALI OLABİLİR*Bebeklikten itibaren aşırı hareketlilik. *Anne-babayı erken tanıma ve gülerek bunu belli etme. *Hassas bir bünyeye sahip olma; etiket, battaniye gibi ürünlere reaksiyon gösterme. *Erken konuşmaya başlama; örneğin yaşıtları iki kelimeli cümleleri iki yaşında söyleyebilirken onlar bir yaşında söyleyebilirler.*Kendi başlarına okumayı öğrenebilir; ancak yazma konusunda bu kadar başarılı olamazlar çünkü kas gelişimleri aynı hızda devam etmez. *Kelime hazneleri geniştir; kolay ezberleyip, ezberledikleri şeyleri hafızalarında uzun süre saklayabilirler. *Karşısındaki insanların duygu ve düşüncelerini kolayca tahmin edebilirler. *Liderlik yetenekleri üst düzeydedir. *Rutin işlerden çabuk sıkılırlar ve işleri kendi bildikleri gibi yaparlar. *Aşırı duygusal olabilirler. *Kendilerinden daha büyük çocuklarla vakit geçirmek isterler. *Kitaplara ve görme alanındaki nesnelere karşı aşırı ilgi anne-baba ve eğitimcilerin önemli bir hususu kesinlikle atlamamaları gerekir. Bu özelliklerin bir kısmı normal zekâ düzeyine sahip çocuklarda da görülebilir. O yüzden ebeveynler bazen konusu özelliklerin farklı zamanlarda da çocuklar üzerinde görülme ihtimali olabilir. Üstün zekâlı çocuklar bu özelliklerin tamamına ya da bir kısmına sahip olabilirler. Burada vermiş olduğumuz özelliklerin birçoğunu çocuklarınızda gözlemliyorsanız mutlaka bir uzmana danışarak çocuğunuz için yol haritasını ZEKÂLI ÇOCUKLARA SAHİP AİLELERE TAVSİYELERAnne babaların yapması gereken en önemli şey onların diğerlerinden farklı olmadığını sadece belirli özelliklerinin daha fazla geliştiğini kabul çocukların sergilemiş olduğu her davranışı üstün çocukların da gösterebileceğini asla ihtiyaçlarını karşılayabilecek ortamlar oluşturarak mutlaka profesyonel bir yardım dengeli bir yaşam alanı oluşturarak onu bütün yönlerden gelişebileceği etkinliklere dâhil çocukların en önemli özelliklerinden biri de meraktır. Bazen yetişkinler çocuklarının sorularını yanıtlamakta zorlanabilirler. Böyle durumlarda çocuğa karşı tepkisiz kalmak yerine, çocuklarının gereksinimini karşılayacak başka çözüm yolları bulmalıdırlar. Örneğin, kitaplardan, ansiklopedilerden ve uzman kişilerden faydalanmak tutarlı bir disiplin uygulamalıyız. Üstün çocuklara üstünlüklerinden dolayı özel imtiyazlar Park gibi yaz okulu uygulamalarına tabi tutarak çocuğun sosyal, zihinsel ve ruhsal gelişimine katkı sağlayacak çalışmalara dahil edebilirler. Üstün zekâlı çocuklar geleceğin bilim adamları, liderleri, yazarları ve fikir adamlarıdır. Böylesine değerli bir hazine kesinlikle israf edilmez. Osmanlı’da, ABD'de, İngiltere'de, Almanya’da diğer dünya ölçeğinde söz sahibi olmak isteyen ülkelerin eğitim programlarında olduğu gibi bu tür çocukları tespit etmek ve onlar için gerekli eğitim ortamları oluşturmak milli ve manevi duyguları yüksek, sağduyulu insanlar için önemli bir vazife olarak TESTİ YERİNE BİREYİ BÜTÜNCÜL TANIMA PROGRAMIÇocukların gösterdiği bir takım özellikler onların gelişimleri hakkında bize ciddi veriler ortaya koyar. Genel olarak erken konuşma, okuma ve yazmayı öğrenme, kuvvetli hafıza, aşırı merak ve özel ilgi alanlarına sahip olma, üst yaş grupları ile iletişim kurma isteği gibi özellikler bu noktada referans aldığımız bazı özelliklerdir. Bu ifadeleri düşündüğümüzde de anlaşılacağı gibi asıl kriter çocuğun özellikle zihinsel performans gerektiren faaliyetlerinde yaşıtlarından ciddi bir farklılık göstermesidir. Genel gözlemler önemli verileri görmemizi sağlar ancak net tespitin yapılabilmesi için konusunda uzman bir psikolog/psikolojik danışman ile bir zekâ testi çalışması yapılması ve çocuğu gözlemlemesi gerekmektedir. Burada dikkat edilmesi gerekli olan bazı kriterler bulunmaktadırYapılan testten beklentimiz çocuğu üstün zekâlı/parlak zekâlı/normal zekâlı gibi kavramlarla etiketlemek kesinlikle olmamalı. Beklentimiz, çocuğu tanımak onun gelişmiş ve gelişmemiş alanlarını görüp gerekli tedbirleri almak gelişmemiş alanları desteklemek, yetenek alanlarını parlatmak olduğunca zeka testini çocuğun gündeminden uzak tutmak Gireceği çalışmayı zeka testi olarak değil de bir öğretmeninin onunla tanışmak, onu daha iyi tanıyabilmek için yaptığı bir çalışma olarak görmesini olan zeka testi çalışmasını ve sonucunu sadece konuyu ilgilendiren anne, baba, öğretmen vb. birkaç kişinin bilmesi; olayların, çocuğa doğru aktarılmasını daha mümkün kılacaktır. Ayrıca TÜZDER olarak çocuğu sadece bir IQ testi ile tanılamaya çalışmak yerine Bireyi Bütüncül Tanıma BBT programını tavsiye ediyoruz. Bu çalışma ile çocuğu çok yönlü tanıma esas alınmıştır.”

üstün zekalı çocuğu olan varmı